{"id":5929,"date":"2025-06-13T09:25:54","date_gmt":"2025-06-13T07:25:54","guid":{"rendered":"https:\/\/filmoskopija.com\/?p=5929"},"modified":"2025-06-13T19:33:34","modified_gmt":"2025-06-13T17:33:34","slug":"idealizam-otapanje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/idealizam-otapanje\/","title":{"rendered":"Idealizam, otapanje"},"content":{"rendered":"
\n\t
\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t
<\/div>\n<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div><\/div>\n\t
\n\t\t
\n\t\t\t

Esej o filmu Otapanje vladara<\/em><\/strong><\/p>\n\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n

\n\t
\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t
<\/div>\n<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div><\/div>
\n\t
\n\t\t
\n\t\t\t\n\t
\n\t\t
\n\t\t\t

Godine 1952, Milovan \u0110ilas je, u danas mahom zaboravljenoj knjizi Legenda o Njego\u0161u<\/em>, dijagnostikovao i podvrgao nemilosrdnoj kritici idealizam i esencijalizam koji le\u017ee u osnovi etnonacionalne mitologizacije \u2013 procesa koji od perioda romantizma istrajava u doma\u0107oj kulturi, knji\u017eevnosti i umetnosti (a s raspadom Jugoslavije je, dodajmo, do\u017eiveo pravu renesansu). Olako pozivanje na apstrahovane, vanistorijske, transcendentne kategorije dobra i zla, ljudi i prirode, te kosmi\u010dko i sudbinsko tuma\u010denje principa nacionalnog bi\u0107a (njegove veli\u010dine i usuda) i autoriteta (njegovog porekla i neprikosnovenosti), ono su \u0161to \u0110ilas nalazi neprihvatljivim u tada objavljenoj knjizi Isidore Sekuli\u0107, Njego\u0161u \u2013 Knjiga duboke odanosti<\/em> (1951), koju stoga dovodi u vezu sa tri decenije starijom Religijom Njego\u0161evom<\/em> (1921) Nikolaja Velimirovi\u0107a, tim ur-tekstom problemati\u010dnog religiozno-idealisti\u010dkog (svakako i ultra-patrijarhalnog) veli\u010danja Njego\u0161a kao Oca Nacije.<\/p>\n

Vi\u0161e od sedamdeset godina nakon \u0110ilasove knjige, reditelj Ivan Salati\u0107 u svom novom ostvarenju Otapanje vladara<\/em> (2025) nudi svojevrstan\u2014u dana\u0161njoj ideolo\u0161koj atmosferi dobrodo\u0161ao\u2014filmski ekspoze upravo \u201elegende o Njego\u0161u\u201c. Otapanje<\/em> se odvija u formi alegorije o Morlaku, \u201evladaru s brda\u201c, koji zbog tuberkuloze napu\u0161ta crnogorski kr\u0161 i odlazi na le\u010denje u Italiju, gde ga njegov odani adjutant \u0110uko, postepeno postaju\u0107i svestan Morlakove sve ve\u0107e vladala\u010dke stranputice i otu\u0111enja od istinskih nacionalnih interesa, na kraju ubija. Salati\u0107 kriti\u010dki pristupa Morlaku: prikazuje ga kao nepodno\u0161ljivo prepotentnog, karikira ga kao pesnika i filozofa, a njegov vladala\u010dki elitizam dovodi u vezu sa arogantnom ambivalencijom prema sunarodnicima i podanicima, s kojima je prinu\u0111en da deli stigmu \u201eplemenitog divljaka\u201c (poteklu sa Zapada, kome te\u017ei). Grade\u0107i takav, negativan i nedopadljiv lik vladara, Otapanje<\/em> dovodi u pitanje\u2014\u0161tavi\u0161e, izvrgava ruglu\u2014idolopoklonstvo koje pro\u017eima doma\u0107e kultur-ideolo\u0161ke matrice o nacionalnim vo\u0111ama i drugim primordijalnim balkanskim plemenskim autoritetima.<\/p>\n

Pritom, veoma je zanimljiv Salati\u0107ev izbor formalnih i estetskih principa na kojima razvija pri\u010du o Morlaku i \u0110uku. Za razliku od \u0110ilasa\u2014koji kritiku etnonacionalnog kultur-idealizma i esencijalizma temelji u metodi istorijskog i dijalekti\u010dkog materijalizma\u2014reditelj uzima upravo estetiku apstrahovanog (istorijski dekontekstualizovanog) idealizma kao okvir u kome dela i na kome, strate\u0161ki, insistira. Otapanje vladara<\/em> je film hipertrofiranog<\/em> idealizma: kritika sprovedena \u201ehomeopatskom\u201c metodom prolongirane<\/em> estetizacije<\/em> \u2013 nesputanom akumulacijom samopodilaze\u0107e lepih filmskih kompozicija. To je, moglo bi se \u010dak re\u0107i, svojevrsna audiovizuelna Lu\u010da mikrokozma<\/em>, \u010diji je kona\u010dni cilj autodestruktivan: da izjede samu sebe!<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Ono \u0161to je u filmu jasno uspostavljeno kao autorov kriti\u010dki stav prema Morlaku\u2014otvoreno ismevanje ovog vladara\u2014nije, pak, podjednako jasno kada je re\u010d o \u0110ukovoj drasti\u010dnoj odluci i finalnom \u010dinu. Koliko je Morlak nepodno\u0161ljiva figura autoriteta koja pateti\u010dno mlatara etni\u010dkim esencijama i idealima, toliko je njegova smrt prikazana na na\u010din koji niti \u0110uku niti gledaocima ostavlja mogu\u0107nost istinskog istupanja iz tog istog idealisti\u010dkog okvira<\/em>. Naime, dok \u0110ukovo ubistvo Morlaka sa istorijske pozornice uklanja jednog empirijskog vladara, njegov \u010din istovremeno otvara prostor za ustoli\u010denje vladarevog autoriteta kao veli\u010dine koja prevazilazi istorijske okvire njegovog postojanja. Taj aspekt procesa ideolo\u0161ke mitologizacije nacionalnih vrednosti reditelj ne problematizuje. Va\u017enoj zaklju\u010dnoj sekvenci\u2014Morlakovom epski intoniranom masovnom sprovodu\u2014nedostaje upravo onaj zanimljivi element kriti\u010dke persifla\u017ee, zahvaljuju\u0107i kome je film do tada uspe\u0161no i konzistentno kontrirao razli\u010ditim transcendentnim te\u017enjama etnonacionalnog pojekta.<\/p>\n

Otapanje vladara<\/em> po\u010dinje kratkim uvodnim tekstom koji gledaoce obave\u0161tava da je re\u010d o pri\u010di zasnovanoj na bele\u0161kama (\u0110ukovim), otkrivenim na papiru u koji dana\u0161nji prodavci na pijaci u Kotoru umotavaju ribu. Ovaj \u201evulgarno-materijalisti\u010dki\u201c podatak o izvoru filmskog narativa uspostavlja zdravu osnovu za jaku, stilski neortodoksnu, kritiku nacional-idealisti\u010dke ideologije koja sledi. Sti\u010de se, me\u0111utim, utisak da je u zavr\u0161nici filma otre\u017enjuju\u0107a materijalisti\u010dka funkcija ovog uvoda pomalo\u2026 zaboravljena.<\/p>\n

Postoji, ipak, jedan donekle enigmati\u010dan kadar u filmu\u2014prvo pojavljivanje Morlaka na ekranu (neposredno pre naslova)\u2014koji svojom jezovito\u0161cu izaziva sna\u017ean ose\u0107aj nelagode, a \u010dije se reverberacije, kao destabilizuju\u0107a senka sumnje, zatim prote\u017eu preko \u010ditavog idealizmu podlo\u017enog narativa o Ocu Nacije. To je kadar Morlaka, \u201evladara me\u0111u varvarima i varvara me\u0111u vladarima\u201c (kako ga \u0110uko opisuje), koji te\u0161ko di\u0161u\u0107i (iscrpljen? bolestan? Ili, pak, gnevan? razjaren?), ispod obrva gleda pravo u kameru, dok u ruci drzi bi\u010d. Ne\u0161to je trulo u Legendi o<\/em>\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Fotografije iz filma <\/em>Otapanje vladara: Meander Film.<\/em><\/p>\n\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Esej o filmu Otapanje vladara Godine 1952, Milovan \u0110ilas [...]","protected":false},"author":13,"featured_media":5938,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[74],"tags":[543,545,92,549,547,550,546,548,544,552,551],"class_list":["post-5929","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eseji","tag-film-o-njegosu","tag-filma-crna-gora","tag-filmoskopija","tag-gorski-vijenac","tag-ivan-salatic","tag-luca-mikrokozma","tag-marko-pogacar","tag-njegos-film","tag-novi-crnogorski-film","tag-otapanje-vladara","tag-pavle-levi"],"yoast_head":"\nIdealizam, otapanje - Filmoskopija<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Otapanje vladara je film hipertrofiranog idealizma: kritika sprovedena \u201ehomeopatskom\u201c metodom prolongirane estetizacije \u2013 nesputanom akumulacijom samopodilaze\u0107e lepih filmskih kompozicija.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/idealizam-otapanje\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Idealizam, otapanje - Filmoskopija\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Otapanje vladara je film hipertrofiranog idealizma: kritika sprovedena \u201ehomeopatskom\u201c metodom prolongirane estetizacije \u2013 nesputanom akumulacijom samopodilaze\u0107e lepih filmskih kompozicija.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/idealizam-otapanje\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Filmoskopija\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-06-13T07:25:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-06-13T17:33:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-1024x612.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"612\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Pavle Levi\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Pavle Levi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/\",\"url\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/\",\"name\":\"Idealizam, otapanje - Filmoskopija\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-scaled.png\",\"datePublished\":\"2025-06-13T07:25:54+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-13T17:33:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/#\/schema\/person\/972a52243017e5b77cfa26d1862c8023\"},\"description\":\"Otapanje vladara je film hipertrofiranog idealizma: kritika sprovedena \u201ehomeopatskom\u201c metodom prolongirane estetizacije \u2013 nesputanom akumulacijom samopodilaze\u0107e lepih filmskih kompozicija.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":1531,\"caption\":\"otapanje vladara\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Idealizam, otapanje\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/\",\"name\":\"Filmoskopija\",\"description\":\"Filmske kritike, eseji, intervjui i vesti.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/#\/schema\/person\/972a52243017e5b77cfa26d1862c8023\",\"name\":\"Pavle Levi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/10800a73489f72be64756a04c3d2a6e2f66ec61652b1f5c74805f6ef9aec5aeb?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/10800a73489f72be64756a04c3d2a6e2f66ec61652b1f5c74805f6ef9aec5aeb?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Pavle Levi\"},\"description\":\"Pavle Levi je profesor i \u0161ef Katedre za umetnost i istoriju umetnosti na Univerzitetu Stenford. Autor je knjiga Raspad Jugoslavije na filmu, Kino drugim sredstvima, Cimanje slike: nesputana analitika, Minijature - o politici filmske slike i Hypnos in Cineland.\",\"url\":\"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/author\/pavlelevi\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Idealizam, otapanje - Filmoskopija","description":"Otapanje vladara je film hipertrofiranog idealizma: kritika sprovedena \u201ehomeopatskom\u201c metodom prolongirane estetizacije \u2013 nesputanom akumulacijom samopodilaze\u0107e lepih filmskih kompozicija.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/idealizam-otapanje\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Idealizam, otapanje - Filmoskopija","og_description":"Otapanje vladara je film hipertrofiranog idealizma: kritika sprovedena \u201ehomeopatskom\u201c metodom prolongirane estetizacije \u2013 nesputanom akumulacijom samopodilaze\u0107e lepih filmskih kompozicija.","og_url":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/idealizam-otapanje\/","og_site_name":"Filmoskopija","article_published_time":"2025-06-13T07:25:54+00:00","article_modified_time":"2025-06-13T17:33:34+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":612,"url":"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-1024x612.png","type":"image\/png"}],"author":"Pavle Levi","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Pavle Levi","Est. reading time":"4 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/","url":"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/","name":"Idealizam, otapanje - Filmoskopija","isPartOf":{"@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-scaled.png","datePublished":"2025-06-13T07:25:54+00:00","dateModified":"2025-06-13T17:33:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/#\/schema\/person\/972a52243017e5b77cfa26d1862c8023"},"description":"Otapanje vladara je film hipertrofiranog idealizma: kritika sprovedena \u201ehomeopatskom\u201c metodom prolongirane estetizacije \u2013 nesputanom akumulacijom samopodilaze\u0107e lepih filmskih kompozicija.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#primaryimage","url":"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/filmoskopija.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Otapanje-1-scaled.png","width":2560,"height":1531,"caption":"otapanje vladara"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/idealizam-otapanje\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/filmoskopija.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Idealizam, otapanje"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/#website","url":"https:\/\/filmoskopija.com\/","name":"Filmoskopija","description":"Filmske kritike, eseji, intervjui i vesti.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/filmoskopija.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/#\/schema\/person\/972a52243017e5b77cfa26d1862c8023","name":"Pavle Levi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/filmoskopija.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/10800a73489f72be64756a04c3d2a6e2f66ec61652b1f5c74805f6ef9aec5aeb?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/10800a73489f72be64756a04c3d2a6e2f66ec61652b1f5c74805f6ef9aec5aeb?s=96&d=mm&r=g","caption":"Pavle Levi"},"description":"Pavle Levi je profesor i \u0161ef Katedre za umetnost i istoriju umetnosti na Univerzitetu Stenford. Autor je knjiga Raspad Jugoslavije na filmu, Kino drugim sredstvima, Cimanje slike: nesputana analitika, Minijature - o politici filmske slike i Hypnos in Cineland.","url":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/author\/pavlelevi\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5929","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5929"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5929\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5952,"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5929\/revisions\/5952"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5938"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5929"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5929"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/filmoskopija.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5929"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}